- 1800 6129
Ngành thủy sản Việt Nam là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp lớn vào GDP và kim ngạch xuất khẩu hàng năm. Tuy nhiên, trước áp lực suy giảm nguồn lợi, biến đổi khí hậu và yêu cầu hội nhập quốc tế, Việt Nam đã liên tục điều chỉnh và hoàn thiện hệ thống pháp luật về khai thác thủy sản. Những quy định này không chỉ hướng đến phát triển bền vững mà còn nhằm xóa bỏ tình trạng khai thác bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU), điều kiện tiên quyết để gỡ bỏ “thẻ vàng” từ Liên minh châu Âu (EU).
Từ ngày 25/01/2026, Nghị định 41/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, siết chặt quản lý khai thác và đánh bắt thủy hải sản tại Việt Nam. Đồng thời, từ 01/01/2026, Đạo luật Bảo vệ Thú biển (MMPA) của Mỹ bắt đầu áp dụng, khiến 12 mã nghề cá Việt Nam không được công nhận tương đương, dẫn đến nguy cơ mất hàng trăm triệu USD xuất khẩu. Bài viết cập nhật đầy đủ danh sách 12 mã nghề bị ảnh hưởng, 11 mã nghề được chấp nhận cùng các quy định mới về phân vùng biển, giấy phép, VMS và truy xuất nguồn gốc, giúp ngư dân và doanh nghiệp kịp thời thích ứng.
Bài viết này cập nhật các quy định mới nhất trong lĩnh vực thủy sản của Việt Nam tính đến tháng 4 năm 2026, dựa trên các văn bản chính thức từ Cục Thủy sản và Kiểm ngư Việt Nam. Đồng thời, bài viết cũng cung cấp thông tin chi tiết về các định hướng và chỉ đạo đang được Chính phủ triển khai để hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả quản lý trong thời gian tới.
Luật Thủy sản 2017 vẫn là nền tảng pháp lý, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 31/2024/QH15, Luật số 43/2024/QH15 và Luật số 146/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/01/2026). Nghị định 41/2026/NĐ-CP (ban hành ngày 25/01/2026 tại Hà Nội) quy định chi tiết quản lý khai thác, nuôi trồng, bảo vệ nguồn lợi, tàu cá, giám sát hành trình và kiểm soát hoạt động trong/out vùng biển Việt Nam.
Nghị định áp dụng cho tổ chức, cá nhân Việt Nam và nước ngoài liên quan đến hoạt động thủy sản. Mục tiêu là phát triển ngành bền vững, bảo vệ nguồn lợi và hội nhập quốc tế, góp phần gỡ “thẻ vàng” IUU từ EU.
Theo Điều 24 Nghị định 41/2026/NĐ-CP, vùng biển khai thác được chia thành ba khu vực:
Vùng ven bờ: Từ mép nước biển đến 6 hải lý (đối với đảo). Chỉ tàu dưới 12 mét hoạt động.
Vùng lộng: Giữa tuyến bờ và tuyến lộng. Tàu từ 12 mét đến dưới 15 mét.
Vùng khơi: Từ tuyến lộng ra ranh giới vùng đặc quyền kinh tế. Tàu từ 15 mét trở lên, không được vào ven bờ/lộng trừ trường hợp đặc biệt.
Tàu hậu cần cũng phải tuân thủ quy định tương tự. UBND tỉnh ven biển chịu trách nhiệm hiệp thương xác định ranh giới cụ thể. Vi phạm phân vùng sẽ bị xử phạt nghiêm theo quy định xử phạt vi phạm hành chính (Nghị định 301/2025/NĐ-CP sửa đổi).
Tàu cá có chiều dài lớn nhất từ 06 mét trở lên phải có Giấy phép khai thác thủy sản. Điều kiện chính bao gồm:
Có Giấy chứng nhận đăng ký tàu cá.
Nằm trong hạn ngạch giấy phép (đặc biệt khai thác trên biển).
Lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) và ghi nhật ký khai thác (điện tử bắt buộc với một số đối tượng từ 2026).
Đánh dấu tàu rõ ràng, tuân thủ quy định về màu sơn cabin (xanh đối với tàu 6-12 mét).
Nghị định nhấn mạnh trách nhiệm của chủ tàu, thuyền trưởng trong khai thác có trách nhiệm, chống IUU. Hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử được áp dụng toàn chuỗi từ khai thác đến xuất khẩu.
Nghị định 41/2026/NĐ-CP định nghĩa rõ “khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU)” phù hợp luật pháp quốc tế. Các biện pháp giám sát bao gồm:
Giám sát hành trình VMS liên tục.
Camera tại cảng cá.
Nhật ký khai thác điện tử.
Kiểm soát tàu nước ngoài cập cảng nghiêm ngặt.
Nghị định 301/2025/NĐ-CP tăng mức xử phạt hành chính (có thể lên hàng tỷ đồng), bổ sung biện pháp khắc phục hậu quả đối với vi phạm VMS, nhật ký khai thác. Các địa phương tiếp tục tổ chức “tháng cao điểm” chống IUU với trách nhiệm rõ ràng của Chủ tịch UBND tỉnh.
Nguồn: lyvanlam.camau.gov.vn
Từ 01/01/2026, theo Đạo luật Bảo vệ Thú biển (MMPA) của Mỹ:
12 nhóm loài thủy sản đánh bắt bằng lưới rê, lưới kéo, lưới vây… (cá ngừ các loại, cá kiếm, cá mú, cá thu, ghẹ, mực, cá đối…) không được xuất khẩu vào Mỹ vì chưa được công nhận tương đương.
Chỉ 11 mã nghề được chấp nhận, phải có giấy chứng nhận COA (Certificate of Acceptability).
EU tiếp tục yêu cầu truy xuất nguồn gốc chặt chẽ để gỡ “thẻ vàng” IUU. Doanh nghiệp cần chuyển đổi nghề, đầu tư công nghệ giảm tác động đến thú biển và đảm bảo minh bạch nguồn gốc.
Theo thông báo của NOAA (Mỹ) và Công văn 7064/BNNMT-TSKN, từ 01/01/2026, thủy sản khai thác từ 12 mã nghề sau không đủ điều kiện nhập khẩu vào Mỹ vì có nguy cơ tương tác cao với thú biển (cá heo, cá voi…) và thiếu dữ liệu giám sát tương đương:
Mã 2932: Nghề đánh bắt cá mú bằng lưới rê, lưới kéo đáy.
Mã 2988: Nghề đánh bắt cua ghẹ và giáp xác khác bằng lưới rê, lưới kéo, lưới bẫy/trạm.
Mã 2990: Nghề đánh bắt mực nang, cá đáy, cá bơn, cá mú, cá đối, cá hồng, cá thờn bơn bằng lưới rê, câu vàng, lưới kéo.
Mã 2991: Nghề đánh bắt cá nục heo bằng lưới rê, câu vàng (nghề cá nổi).
Mã 2992: Nghề đánh bắt tôm hùm bằng lưới rê đáy.
Mã 2994: Nghề đánh bắt cá thu bằng lưới rê, lưới vây.
Mã 3051: Nghề đánh bắt cá thu bằng lưới rê, lưới vây.
Mã 3052: Nghề đánh bắt cá đối bằng lưới rê đáy.
Mã 3054: Nghề đánh bắt cá thu bằng lưới rê tầng giữa.
Mã 3057: Nghề đánh bắt cá nổi, cá ngừ bằng lưới rê.
Mã 13124: Nghề đánh bắt cá ngừ mắt to, ngừ vằn, ngừ vây vàng bằng lưới rê tầng giữa, lưới vây mặt nước.
Mã 13125: Nghề đánh bắt cá cờ, cá kiếm bằng lưới rê tầng giữa, câu tay.
Các loài chủ lực bị ảnh hưởng: cá ngừ các loại, cá kiếm, cá mú, cá thu, cá đối, ghẹ, mực nang, tôm hùm… Ước tính giá trị xuất khẩu liên quan lên đến gần 512 triệu USD.
May mắn thay, Mỹ công nhận tương đương với 11 mã nghề sau. Thủy sản khai thác từ các nghề này vẫn được xuất khẩu (có thể cần kèm Giấy chứng nhận COA – Certificate of Admissibility):
Danh sách 11 mã nghề được công nhận tương đương:
Mã 2979: Nghề đánh bắt mực các loại bằng lưới rút/rơi, lưới kéo tầng đáy.
Mã 2984: Nghề đánh bắt cá cơm, cá trích/cá mòi bằng lưới vây.
Mã 2985: Nghề đánh bắt cá ngừ vây vàng, cá ngừ mắt to bằng câu tay, câu cần.
Mã 2986: Nghề đánh bắt bạch tuộc bằng bẫy bạch tuộc.
Mã 2987: Nghề đánh bắt cá cơm, cá trích/cá mòi bằng lưới vây.
Mã 2989: Nghề đánh bắt lươn biển bằng lưới kéo tầng đáy.
Mã 3053: Nghề đánh bắt cá ngừ vây vàng, ngừ mắt to, ngừ vằn, cá kiếm… bằng câu tay, câu cần, câu vàng.
Mã 3055: Nghề đánh bắt tôm biển bằng lưới kéo đáy.
Mã 3058: Nghề đánh bắt cá thu cá ngừ bằng lưới vây.
Mã 3059: Nghề đánh bắt mực các loại bằng câu tay, lưới vây, lưới kéo.
Mã 3061: Nghề đánh bắt cá cam/cá hồng cam bằng lưới kéo tầng đáy.
Nguồn: pexels-thienleduyphoto-36799582
Chuyển đổi nghề: Ưu tiên chuyển sang 11 mã nghề được chấp nhận hoặc sử dụng ngư cụ ít gây bycatch (lưới vây, câu tay…).
Truy xuất nguồn gốc: Áp dụng hệ thống điện tử toàn chuỗi, lắp camera cảng cá, ghi nhật ký khai thác chi tiết.
Theo dõi cập nhật: Liên hệ Cục Thủy sản – Kiểm ngư, UBND tỉnh ven biển hoặc VASEP để có thông tin mới nhất về đàm phán với NOAA.
Tuân thủ nghiêm VMS, nhật ký điện tử và phân vùng khai thác để tránh bị phạt nặng.
Chính phủ hỗ trợ chuyển đổi nghề cho tàu ven bờ, đào tạo thuyền viên tàu xa bờ, khuyến khích công nghệ thân thiện với môi trường và giảm khai thác ven bờ. Cấm khai thác có thời hạn tại một số khu vực theo quyết định địa phương. Định hướng đến 2030: sản lượng khai thác hợp lý, ưu tiên nghề cá bền vững, bảo vệ nguồn lợi.
Năm 2026 là năm chuyển mình mạnh mẽ của ngành thủy sản Việt Nam. Việc tuân thủ nghiêm ngặt quy định trong nước (Nghị định 41/2026/NĐ-CP) và quốc tế (MMPA) không chỉ giúp tránh phạt nặng mà còn mở ra cơ hội xuất khẩu bền vững sang Mỹ, EU và các thị trường khó tính khác.
Đọc thêm: 8 Sự Thật Thú Vị Về Ngành Nuôi Trồng Thủy Sản
Nguồn tham khảo:
Chính phủ Việt Nam. (2026). Nghị định 41/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thủy sản. Văn bản Chính phủ.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường. (2026). Các thông tư hướng dẫn liên quan (Thông tư 02/2026/TT-BNNMT, 81/2025/TT-BNNMT…). Cục Thủy sản.
Tuổi Trẻ Online. (2026). Từ 1-1-2026, 12 nhóm loài thủy sản... không được xuất khẩu vào Mỹ.
Thư viện Pháp luật & Cổng thông tin điện tử Chính phủ (vanban.chinhphu.vn, thuvienphapluat.vn).
Nguồn: SIAM Brothers Việt Nam
Liên hệ với chúng tôi qua:
Địa chỉ: Tầng 5 tòa nhà VRG Building, 177 Hai Bà Trưng, Phường Xuân Hòa, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam.
Điện thoại: 028 39 912 889
Hotline: 1800 6129
Facebook: www.facebook.com/siambrothersvn
Email: info@sbg.vn
YouTube: youtube.com/@siambrothersvietnam1728
OA Zalo: zalo.me/1402339229697925373
App SBVN ID:
CHPlay: https://bit.ly/SBVNID-Android
Appstore: https://bit.ly/SBVNID-iOS
